بە پشتبەستن بە چاودێریکردنی ڕووماڵی هەواڵە خێراکان لە ڕۆژنامە نێودەوڵەتییە گەورەکان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن (ئەمریکی و ئەوروپی و بەریتانی) لە ڕووداوەکانی ئەمڕۆ یەکشەممە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ لە کەناراوەکانی سوریا، دیدگا نێودەوڵەتییە باوەکان، بەبێ هیچ بەڵگەنامەیەکی کەسی، دەتوانرێت لەم خاڵانەی خوارەوە کورت بکرێتەوە: 1. ڕۆژنامەی ئەمریکی پرێس (وەک: نیویۆرک تایمز، واشنتۆن پۆست) "تاقیکردنەوەی شەرعیەت":ڕۆژنامە ئەمریکییەکان سەرنجیان لەسەر ئەو ڕاستییەیە کە ئەوەی لە لازقییە و حومس ڕوودەدات، گەورەترین تاقیکردنەوەیە بۆ حکومەتەکەی ئەحمەد ئەلشەرع لەو کاتەوەی کە هاتۆتە سەر دەسەڵات. ڕوانگەی ئەمریکا مەیلی ئەوەی هەیە کە بەکارهێنانی هێزی زیادەڕۆیی لە دژی "کەمینەی عەلەوی" بە هەڕەشەیەک بۆ تێکدانی پشتیوانی ئەمریکا بۆ پرۆسەی گواستنەوەی سیاسی بزانێت. مەترسی شەڕی ناوخۆ: هۆشداری هەیە کە توندوتیژی لە کەناراوەکاندا دەتوانێت وڵاتەکە ڕابکێشێتە ناو "ململانێیەکی مەدەنی نوێبووەوە" کە ڕەهەندێکی تائیفی هەیە، کە ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست بە "کابوسێکی ئاژاوەگێڕی" وەسفی دەکات کە واشنتۆن هەوڵیدا بە پشتیوانیکردنی حکومەتی ئینتقالی خۆی لێی دوور بخاتەوە. 2. چاپەمەنی بەریتانی (بۆ نموونە، گاردیەن، بی بی سی وۆرلد، ئیندیپێندێنت) "گرێبەستی کۆمەڵایەتی شکست دەهێنێت": ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی ڕاپۆرتەکانی لەسەر ئەو ڕاستییە چڕ دەکاتەوە کە "فیشەکی ئەژاری" ئەمڕۆ هەر هیوایەکی بۆ گرێبەستێکی کۆمەڵایەتی گشتگیر کوشتووە. ڕوانگەی بەریتانیا جەخت لەوە دەکاتەوە کە حکومەتی ئینتقالی دەستی کردووە بە دووبارەکردنەوەی "هەڵەکانی ڕابردوو" (هەڵەکانی ڕژێمی ئەسەد) بە پەنابردن بۆ چارەسەری ئەمنی لەبری دیالۆگی سیاسی لەگەڵ گروپە پەیوەندیدارەکان. بەرپرسیارێتی یاسایی:بی بی سی تیشک دەخاتە سەر "بەرپرسیارێتی تاوانکاری" سەرکردەکانی ئاسایشی گشتی و ئاماژە بەوە دەکات کە بەڵگەنامە نێودەوڵەتییەکان (لە ڕێگەی مانگە دەستکردەکان و چالاکوانانەوە) هیچ گومانێک لە ڕوودانی پێشێلکارییە ئاشکراکانی مافی مرۆڤ لە ناوچە کەنارییەکان ناهێڵنەوە. 3. چاپخانەی ئەوروپی (بۆ نموونە، لێ مۆند، دێر شپیگل) "فەرەنسا وەک یاریزانێکی پارێزەر":لۆمۆند زۆرترین ڕەخنەگرانە و ڕووداوەکانی بە "خیانەت لە شۆڕشی سوریا" و هەڕەشەی ڕاستەوخۆ بۆ کەمینەکان وەسف دەکات. ڕۆژنامەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە پاریس ناچار بێت بە پاڵپشتی خۆی بۆ حکومەت لە دیمەشق بچێتەوە ئەگەر زرێپۆشەکان دەستبەجێ نەکشێنەوە. قەیرانی پەنابەران:چاپەمەنی ئەڵمانیا (وەک دێر شپیگل) لە ڕوانگەیەکی مرۆیی و ئەمنیەوە سەیری بابەتەکە دەکات و هۆشداری دەدات لەوەی کە تەقینەوەی بارودۆخی کەناراوەکان دەتوانێت ببێتە هۆی شەپۆلێکی گەورەی ئاوارەبوون بەرەو ئەوروپا، ئەمەش فشارێکی یەکجار زۆر دەخاتە سەر یەکێتی ئەوروپا بۆ دەستوەردانی سیاسی بۆ وەستاندنی توندوتیژییەکان. پوختەی "دیدگای جیهانی یەکگرتوو": ئەم ڕۆژنامانە لەسەر سێ خاڵی سەرەکی کۆکن: １. ئیدانەکردنی ئاشکرا: کۆدەنگییەک هەیە کە بەکارهێنانی زرێپۆش و تانک لە ناوچە نیشتەجێبوونەکان (وەک ئەلئەزهەری) پەرەسەندنێکی ناڕەوایە بەرامبەر بە دانیشتوانی مەدەنی.２. &nbsp;لەدەستدانی متمانە: ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکان دەستیان کردووە بە کشاندنەوەی "بڕوانامەی بێتاوانی" لە حکومەتی ئێستا و بە "بێ توانا" لە بەڕێوەبردنی ئاشتیانەی هەمەجۆریی سوریا وەسف دەکات.３. هۆشداری لە دەستێوەردانی نێودەوڵەتی: ئەم ڕۆژنامانە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە بەردەوامی سەرکوتکردن دەبێتە هۆی ئەوەی کە داواکارییەکانی کەناراوەکان بۆ "پاراستنی نێودەوڵەتی" یان "فیدرالیزم" لە چاوی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا قبوڵکراو و لۆژیکی بێت.

بابەتەکانی د. سەربەست نەبی

جۆلانی کەوتە تەڵەوە، ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکانیش ئیدانەی تیرۆرەکەی دەکەن