لە پێشکەوتنێکی زانستیی ناوازەدا کە هیوایەکی گەورە بۆ تووشبووانی شێرپەنجە دەگێڕێتەوە، تاقیکردنەوەیەکی کلینیکی نێودەوڵەتی کاریگەریی سەرنجڕاکێشی دەرزییەکی نوێی بە ناوی "ئەمیفانتاماب" (Amivantamab) ئاشکرا کرد، کە دەبێتە هۆی بچووککردنەوە و تەنانەت نەهێشتنی تەواوەتی گرێ شێرپەنجەییەکان لەو نەخۆشانەی کە هیوایان بە چارەسەرە تەقلیدییەکان نەمابوو.
بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی "گاردیان"ی بەریتانی، ئەم تاقیکردنەوەیە لەسەر 102 نەخۆشی تووشبوو بە شێرپەنجەی سەر و مل لە 11 وڵاتی جیاوازدا ئەنجامدراوە. ئەنجامەکان دەریانخستووە کە چارەسەرە نوێیەکە سەرکەوتوو بووە لە بچووککردنەوە یان ونکردنی تەواوەتی گرێکان لە 43 نەخۆشدا، لەو ژمارەیەش گرێی 15 نەخۆش بە تەواوی و بەبێ گەڕانەوە نەماون. ئەمەش لەلایەن پسپۆڕانەوە بە دەستکەوتێکی بێپێشینە لە قۆناغە پێشکەوتووەکانی نەخۆشییەکەدا ئەژمار دەکرێت.
پڕۆفیسۆر کیڤن هارینگتۆن، مامۆستای چارەسەرە بایۆلۆژییەکانی شێرپەنجە لە پەیمانگای توێژینەوەی شێرپەنجە لە لەندەن، ڕایگەیاند: "ئەمە وەڵامدانەوەیەکی توند و بێوێنەیە لەلایەن نەخۆشگەلێکەوە کە جەستەیان بەرگری بەرامبەر بە چارەسەری کیمیایی و بەرگری دروستکردبوو. بینینی ئەم ئاستە لە سوود وەرگرتن زۆر سەرنجڕاکێشە و توانای هەیە ساڵانە سوود بە هەزاران نەخۆش بگەیەنێت."
دەرزی "ئەمیفانتاماب" بەوە جیاوازە کە بە سێ شێوازی جیاواز لە یەک کاتدا هێرش دەکاتە سەر شێرپەنجە:
پەکخستنی پڕۆتینی "EGFR": کە بەرپرسە لە هاندانی گەشەی گرێکان.
بلۆککردنی ڕێڕەوی "MET": کە خانە شێرپەنجەییەکان بەکاری دەهێنن بۆ ڕاکردن لە کاریگەریی چارەسەرەکان.
چالاککردنی کۆئەندامی بەرگری: بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ هێرش بکاتە سەر گرێیەکە و لەناوی ببات.
جگە لەمەش، ئەم چارەسەرە لە ڕێگەی دەرزییەکی بچووکەوە دەخرێتە ژێر پێست، نەک لە ڕێگەی دەمارییەوە (کانۆلا)، ئەمەش پرۆسەکە بۆ نەخۆش ئاسانتر، ئارامتر و خێراتر دەکات لەناو نۆژدارگەکاندا.
"کارڵ والش" (56 ساڵ)، یەکێکە لەو نەخۆشانەی لە ساڵی 2024دا دەستنیشانی شێرپەنجەی زمانی بۆ کرابوو، دوای ئەوەی چارەسەری کیمیایی و بەرگری نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی نەخۆشییەکەی بکەن، بەشداری لەم تاقیکردنەوەیەدا کرد.
والش دەڵێت: "ئێستا لە خولی 17یەمینی چارەسەردام و زۆر دڵخۆشم بەو پێشکەوتنەی بەدەستم هێناوە. ئەو ئاوسان و ئازارە توندەی کە ڕێگر بوو لە قسەکردن و نانخواردنم، بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە و هێدی هێدی گەڕاومەتەوە بۆ ژیانی ئاسایی و سەر کارەکەم."
توێژینەوەکە دەریخستووە کە تێکڕای ڕێژەی لەژیاندا مانەوەی ئەو نەخۆشانەی چارەسەرەکەیان وەرگرتووە گەیشتووەتە 12.5 مانگ، کە ئەمەش بۆ ئەم جۆرە حاڵەتە پێشکەوتووانە ژمارەیەکی زۆر هیوابەخشە.
پڕۆفیسۆر کریستیان هێلین، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پەیمانگای توێژینەوەی شێرپەنجە، جەختی کردەوە کە ئەم دەستکەوتە هەنگاوێکی گەورەیە بۆ پێشەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا توێژەران ئاماژە بەوە دەکەن کە "ئەمیفانتاماب" هێشتا لە ژێر هەڵسەنگاندنی کلینیکیدایە و نەسەلمێنراوە کە چارەسەرێکی بنبڕ بێت بۆ هەموو جۆرەکانی شێرپەنجە، بەڵام دەروازەیەکی نوێ و ڕووناک لە شەڕی دژی ئەم نەخۆشییە دەکاتەوە.
شێرپەنجە (Cancer) چییە و چۆن دروست دەبێت؟ ناسینەوەی نەخۆشییەکە و باوترین جۆرەکانی
شێرپەنجە یەکێکە لەو نەخۆشییانەی کە ساڵانە ملیۆنان کەس لە جیهاندا پێوەی دەناڵێنن. تێگەیشتن لە چۆنیەتی دروستبوون و گەشەکردنی ئەم نەخۆشییە، یەکەمین هەنگاوە بۆ ناسینەوە و خۆپاراستن لێی.
نەخۆشی شێرپەنجە (Cancer) بریتییە لە گەشەی بێکۆنتڕۆڵی خانە نائاساییەکانی لەش. لە دۆخی ئاساییدا، خانەکانی لەش دابەش دەبن و گەشە دەکەن بۆ گۆڕینی خانە کۆن و تێکچووەکان؛ بەڵام لە کاتی تووشبوون بە شێرپەنجەدا، ئەم پرۆسەیە تێکدەچێت و خانەکان بەبێ کۆنترۆڵ گەشە دەکەن و لە ڕێگەی وەرەمەوە بۆ بەشەکانی تری لەش بڵاودەبنەوە.
ئەم نەخۆشییە بەهۆی گۆڕانی تایبەت لە جینەکاندا دروست دەبێت. جینەکان لەسەر ڕیشاڵی درێژی DNA هەڵکەوتوون، کە وەک نەخشەی ڕێگا و فەرماندەی خانەکان کار دەکەن.
کاتێک گۆڕانکاری (بازدانی جینی - Mutation) لە DNAدا ڕوودەدات، کۆنترۆڵی خانەکان لەدەست دەچێت. لەبەر ئەم هۆکارە، شێرپەنجە وەک نەخۆشییەکی بۆماوەیی (لەسەر ئاستی خانە) ئەژمار دەکرێت، چونکە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەو جینانەوە هەیە کە چۆنیەتی کارکردن، گەشەکردن و دابەشبوونی خانەکانی لەش ڕێکدەخەن. ئەم گۆڕانکارییە جینییانەش دەکرێت بەهۆی هۆکاری دەرەکی (وەک جگەرەکێشان، تیشک، یان ماددەی کیمیایی) یان بۆماوەیی خێزانییەوە بن.
بە گشتی زیاتر لە 100 جۆری جیاوازی شێرپەنجە هەیە. ناونانی جۆرەکانی شێرپەنجە بەپێی ئەو ئەندام یان شانەیەیە کە نەخۆشییەکەی لێوە دەستپێدەکات یان بەپێی جۆری ئەو خانانەی کە وەرەمەکە دروست دەکەن.
باوترین جۆرەکانی شێرپەنجە لە جیهاندا بریتین لە:
شێرپەنجەی کۆئەندامی هەناسە و سەر، شێرپەنجەی سییەکان، قوڕگ، سورێنچک، و دەم.
شێرپەنجەی کۆئەندامی هەرەس، شێرپەنجەی گەدە، قۆڵۆن، پەنکریاس، و جگەر.
شێرپەنجەی کۆئەندامی میزوڕۆ، شێرپەنجەی گورچیلە و میزڵدان.
شێرپەنجەی شلەمەنی و لیمفەکان، شێرپەنجەی خوێن (لۆکیمیا) و شێرپەنجەی لیمفەگرێکان. شێرپەنجەی مێشک و کۆئەندامی دەمار.