لە هەنگاوێکی چاوەڕواننەکراودا، ئەمریکا دەستیکردووە بە خێراکردنی کشانەوەی هێزەکانی لە عێراق، هێزەکانی لە بنکەکانی عەین ئەسەد و ڤیکتۆریا گواستەوە بۆ هەولێر و وڵاتێکی عەرەبی دراوسێ.
ئەم هەنگاوە لەناکاوە کە پێش ئەو وادە فەرمییە دێت کە لە کۆتایی مانگی ئەیلولی داهاتوودا لەگەڵ حکومەتی عێراق ڕێککەوتوون، پرسیاری قووڵ دەوروژێنێت سەبارەت بە هۆکارە ڕاستەقینەکانی پشت ئەم گۆڕانکارییە ستراتیژییە کتوپڕە و ئایا ڕەنگدانەوەی دووبارە کێشانەوەی نەخشەی بوونی ئەمریکییەکانە لە ناوچەکەدا؟
کۆتایی هاتنی ئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی
بەفەرمی بڕیاربوو تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٥ ئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عێراق کۆتایی پێبێت ، بەپێی ڕێککەوتنێک کە لەنێوان بەغداو واشنتۆن ئەنجامدراوە، بەڵام سەرچاوە سیاسییەکان لە لێدوانێکدا بۆ سکای نیوز عەرەبی دووپاتیانکردەوە کە ئەمریکییەکان هاوتا عێراقیەکانیان لە بڕیاری خێراکردنی کشانەوە و پابەندنەبوون بە خشتەی کاتی پێشوو ئاگادارکردۆتەوە.
ئەم بڕیارە دەرگای لێکدانەوە جیاوازەکان دەکاتەوە: ئایا وەڵامێکە بۆ فشارە ناوخۆییەکانی ئەمریکا؟ یان دەرئەنجامی پێشهاتە ناوچەیی و ئەمنییەکانە کە بەردەوامی بوونی هێزەکانی ئەمەریکا لە عێراق لە ڕۆیشتنیان مەترسیدارتر دەکات.
پەرەسەندنی نیگەرانییەکانی ئەمریکا سەبارەت بە تیرۆر
هاوتەریب لەگەڵ کشانەوەی ئەمەریکا، باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا نیگەرانییەکی زۆری لە فراوانبوونی چالاکییەکانی داعش وئەلقاعیدە لە ناوچەکە دەربڕی
واشنتۆن دووپاتی کردەوە کە بەردەوام دەبێت لە بەهێزکردنی هاوبەشییە ناوچەییەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر, ئەمەش پرسیارێکی چارەنووسساز دەوروژێنێت: ئەگەر هەڕەشەی تیرۆریستی هەبێت، بۆچی ئەمریکا کشانەوەی لە عێراق خێراتر دەکات؟
هەندێک پێیان وایە واشنتۆن پشت بە هاوپەیمانییە ناوچەییە دووقۆڵییەکان دەبەستێت، کە نەرمترن و تێچووی کەمتریان هەیە لە بوونی ڕاستەوخۆ لەسەر زەوی، هەندێکی دیکە پێیان وایە کە ئەمریکا هێزەکانی خۆی بڵاودەکاتەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکانی دیکە و زەقتر لە ناوچەکەدا.
هەڵوێستی عێراق: داعش چیتر هەڕەشەی وجودی نییە.
لای خۆیەوە، وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی عێراق، سەباح ئەلنوعمان، وەڵامی نیگەرانییەکانی ئەمریکای دایەوە و جەختی لەوە کردەوە کە شانەکانی داعش "ئیفلیج بوون و چیتر مەترسی بۆ سەرعێراق دروست ناکەن ".
ئەلنوعمان دووپاتیشیکردەوە، کە سنووری عێراق بەتەواوی پارێزراوە، هەروەها سوپا بەردەوامە لە بەدواداچوونی پاشماوەکانی داعش لەڕێگەی ئۆپەراسیۆنێکی وردی ئەمنی و هەواڵگرییەوە.
ئەم هەڵوێستە ڕەنگدانەوەی گەشەسەندنی متمانەی عێراقە بە توانای هێزە نیشتمانییەکان بۆ بەڕێوەبردنی دۆخی ئەمنی، بەڵام گومانیش دروست دەکات کە ئایا ئەم هەڵسەنگاندنە هاوتەریبە لەگەڵ نیگەرانییەکانی ئەمریکا و نێودەوڵەتیدا.
هێزەکانی حەشدی شەعبی دەگەڕێنەوە پێشەوە
لەگەڵ دەستپێکردنی کشانەوەی ئەمریکا، پڕۆژە یاسای هێزەکانی کۆکردنەوەی جەماوەری گەڕایەوە ناو مشتومڕی سیاسی. واشنتۆن پێی وایە تێپەڕاندنی کاریگەریی ئێران لە چوارچێوەی عێراقدا بەهێزتر دەکات و وەک هەنگاوێکی هەڵکشان سەیری دەکات کە ڕەنگە پێویستی بە هەڵسەنگاندنەوەی بەڵێننامە ئەمنییەکانی هەبێت. بە پێچەوانەوە زۆرێک لە هێزە عێراقییەکان دەرکردنی یاساکە وەک ئامرازێکی سەروەری دەبینن کە واقیعێکی ئەمنی نوێ لە دوای کشانەوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دادەمەزرێنێت.
لێرەدا یاسا دەبێتە ئامرازێکی ستراتیجی فشار لە ململانێی نفوزی نێوان واشنتۆن و تاران لە عێراقدا، حکومەت دەخاتە پێگەیەکی ئاڵۆزەوە لەنێوان داخوازییەکانی سەروەری نیشتمانی و فشارەکانی هاوسەنگی ناوچەیی.
هێزە عێراقییەکان لە هەموو کاتێک بەهێزترن
لە لایەکی دیکەوەحسێن عەللاوی ڕاوێژکاری سەرۆکوەزیرانی عێراق نیگەرانییەکانی لەبارەی توانای سوپای عێراق بۆ چارەسەرکردنی ئاستەنگە ئەمنییەکان دوای کشانەوەی ئەمریکا کەمکردەوە.
عەللاوی گوتیشی: "هەوڵێک هەیە بۆ زیادەڕەویکردن لەو بابەتە، چونکە هێزە چەکدارەکانی عێراق ئەمڕۆ بەهێزن، لە ساتەوەختی کەوتنی موسڵ یان ڕووداوەکانی ساڵی 2003 نین". ئاماژەی بەوەشکرد، عێراق لەگەڵ هاوبەشەکانی لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و لەگەڵ ناتۆ کاردەکات بۆ پەرەپێدانی توانا سەربازی و هەواڵگرییەکانی.
هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئەولەویەتە ئەمنییەکان گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە، ئێستا ماددە هۆشبەرەکان پلەی یەکەمی ستراتیژی ئاسایشی نیشتمانی عێراق بۆ ساڵی 2025-2030 داگیرکردووە، هاوکات هەڕەشەی داعش بۆتە دووەم.
لە هاوکاری نێودەوڵەتییەوە بۆ هاوبەشی دوولایەنە
عەللاوی ڕوونیشیکردەوە، قۆناغی داهاتوو شایەتحاڵی گواستنەوە دەبێت لە پەیوەندییە ئەمنییەکانەوە لەنێوان عێراق و وڵاتانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ پەیوەندییە دووقۆڵییەکان لەسەر بنەمای ڕێککەوتنە ستراتیژییەکان، جا چ لەگەڵ ئەمریکا، شانشینی یەکگرتوو، ئەڵمانیا، یان وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا.
هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی دیکەی وەک فەرەنسا، کۆریای باشوور، ڕووسیا، چین لە بوارەکانی چەکسازی و مەشقی سەربازیدا هەیە.
ئەم گۆڕانکارییە ڕەنگدانەوەی خواستی بەغدایە بۆ بەدامەزراوەییکردنی هێزە چەکدارەکانی، دوورکەوتنەوە لە پشتبەستن بە هاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتی فراوان، بەمەش سەربەخۆیی بڕیاردانی ئەمنی عێراق بەرز دەکاتەوە.
هەڕەشەی داعش: لە نێوان واقیع و زیادەڕەوی
هەرچەندە عەللاوی دانی بە بوونی گیرفانی بچووکی ئەو ڕێکخراوە تیرۆریستییە ناوە لە ناوچە کشتوکاڵییە پەرشوبڵاوەکاندا، بەڵام جەختی لەوە کردەوە کە ئەو پاشماوەیانە لەژێر کۆنترۆڵی ئەمنی و هەواڵگریدان، هەروەها هێزی ئاسمانی عێراق ناوبەناو هێرشی وردیان لە دژی ئەنجام دەدات.
ئاماژەی بەوەشکرد، "هەڵکشانی گەورەی ڕێکخراوەکە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٧ کۆتایی هاتووە"، جەختیشی لەوە کردەوە کە مەترسییەکان وەک جاران ستراتیژی نەماوە.
بەڵام واشنتۆن ونەتەوە یەکگرتووەکانپشت بەو ڕاپۆرتانە دەبەستن کە ئاماژە بە فراوانبوونیداعشلە باکووری ئەفریقا و بڵاوبوونەوەی بۆ ناوچەکانی دیکە دەکەن، ئەمەش مەترسییەکی ناوچەیی و ڕەنگە جیهانیش دروست دەکات.
چاکسازی لە کەرتی ئاسایش و ڕێبازی هێزەکانی حەشدی شەعبی
عەللاوی ئاماژەی بەوەدا کە عێراق بەردەوامە لە چاکسازی لە کەرتی ئەمنی خۆیدا لەڕێگەی بەدامەزراوەییکردنی دەزگاکانی وەک دەزگای ئاسایشی نیشتمانی، دەزگای هەواڵگری نیشتمانی و هێزەکانی حەشدی شەعبی (PMF).
جەختیشی لەوە کردەوە کە تا ئێستاش پرۆژەی یاسای حەشدی شەعبی لە پەرلەمان هەڵپەسێردراوە، بڕیاری کۆتاییش لەسەری لە ئەستۆی هێزە سیاسییەکانە.
دیدگای حکومەتی عێراق
عەللاوی ئاشکرای کرد، محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق دیدگایەکی ڕوونی هەیە لەسەر بنەمای دوورخستنەوەی عێراق لە ململانێکانی ناوچەکە و وەرگرتنی دیپلۆماسی و دیالۆگ وەک ئامرازێک بۆ پاراستنی سەقامگیری.
وتیشی، "عێراق هەوڵدەدات تیۆرێکی نوێی ئاسایشی هەرێمایەتی لەسەر بنەمای دیالۆگ دابمەزرێنێت، هاوکات پابەندە بە پاراستنی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکان و بنیاتنانی هێزە چەکدارەکانی عێراق".
بەم مانایە، پێدەچێت بەغدا هەوڵی هاوسەنگکردنی کشانەوەی ئەمریکا بدات لەگەڵ کرانەوەی زیاتر بەڕووی چەندین هاوبەشی نێودەوڵەتی و ناوچەییدا، لە هەمان کاتدا پابەندبوونی خۆی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر دەپارێزێت.
واشنتۆن لە نێوان کشانەوە و جێگیرکردنەوە
لە کۆتاییدا وا دەردەکەوێت کە خێراکردنی کشانەوەی ئەمریکا بەو مانایە نییە کە واشنتۆن بەتەواوەتی وازی لە عێراق هێناوە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی پێگەیەکی ستراتیژییە کە ڕێگەی پێدەدات بارگرانییەکانی لەسەر زەوی کەمبکاتەوە و لە هەمان کاتدا کاریگەری سیاسی و ئەمنی لەڕێگەی هاوبەشی دووقۆڵییەوە بپارێزێت.
ڕەنگە کشانەوەی لە بنکەی عەین ئەسەد و ڤیکتۆریا هەنگاوێک بێت لە پرۆسەیەکی فراوانتر کە نەخشەی بوونی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکێشێتەوە و تاقیکردنەوەی ڕاستەقینەی توانای هێزەکانی بۆ بەڕێوەبردنی قۆناغی داهاتوو دەخاتە بەردەم عێراق.
خێرابوونی کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق هاوکێشەیەکی ئاڵۆز دروست دەکات لەلایەک واشنتۆن هەوڵدەدات پابەندبوونە مەیدانییەکانی کەم بکاتەوە بەبێ ئەوەی کاریگەری لەدەست بدات، هاوکات بەغدا ئامادەیی هێزەکانی دووپات دەکاتەوە و ئەولەویەتێکی نوێی ئاسایشی نیشتمانی دادەمەزرێنێت. بەڵام لە نێوان ڕەشنووسی یاسای هێزەکانی حەشدی شەعبی و هەڕەشەی نوێبوونەوەی داعش و هاوسەنگییە ناوچەییەکان، داهاتووی ئەمنی عێراق وابەستەی توانای بەغدایە بۆ بەڕێوەبردنی سەربەخۆیی خۆی بەبێ ئەوەی بخلیسکێتە ناو بۆشایییەکی ستراتیژییەوە کە هێزەکانی دیکە دەتوانن ئیستغلال بکەن.